تست RT یا آزمون رادیوگرافی صنعتی (Radiographic Testing) یکی از قدیمیترین و در عین حال پیشرفتهترین روشهای آزمونهای غیرمخرب (NDT) است که با استفاده از پرتوهای یونیزان، امکان بررسی ساختار داخلی قطعات بدون ایجاد آسیب را فراهم میکند. این روش در صنایع حساس مانند نفت و گاز، پتروشیمی، هوافضا، تولید مخازن تحت فشار و جوشکاری پیشرفته نقش کلیدی دارد.
تست RT به دلیل توانایی نمایش حجم نقصها بهصورت دو بعدی و امکان ثبت دائمی نتایج، همچنان یکی از پرکاربردترین روشهای ارزیابی کیفیت به شمار میرود.
مبانی و اصول عملکرد تست RT
در آزمون رادیوگرافی، یک منبع تولیدکنندهٔ پرتو — شامل اشعه ایکس (X-Ray) یا اشعه گاما (Gamma-Ray) — از میان قطعه عبور کرده و سپس روی یک گیرنده (فیلم رادیوگرافی، صفحه فسفری یا دتکتور دیجیتال) ثبت میشود.
نقصها و ناپیوستگیهای داخلی مانند تخلخل، ترک، ناخالصی، حفره گازی یا سرباره جوش، باعث تغییر در میزان جذب پرتو شده و در تصویر نهایی قابل مشاهده میگردند.
اجزاء اصلی سیستم RT
منبع پرتو:
دستگاه X-Ray
رادیونوکلئیدها مانند Ir-192 ،Co-60 ،Se-75
گیرنده پرتو:
فیلم رادیوگرافی
دتکتورهای دیجیتال (DR, CR)
تجهیزات کمکی:
کولیماتور، فیلترها، چیدمان هندسی، ابزارهای ایمنی پرتو
روشهای مدرن در آزمون رادیوگرافی
- رادیوگرافی فیلمی (Film Radiography)
روش کلاسیک با وضوح بسیار بالا. مناسب بازرسی جوشهای حساس، اما زمانبر و نیازمند فرآیند ظهور و ثبوت است.
- رادیوگرافی دیجیتال (Digital Radiography)
مزایا:
- کاهش زمان بازرسی
- امکان پردازش تصویر
- حذف مواد شیمیایی ظهور
- قابلیت اشتراکگذاری سریع نتایج
این روش شامل Computed Radiography (CR) و Direct Radiography (DR) است.
- رادیوگرافی Real-Time (RT-Live)
در این روش تصویر بهصورت زنده (Real-Time) قابل مشاهده است.
کاربردها:
- خطوط تولید با سرعت بالا
- بررسی اتصالات حساس در صنایع دفاعی و هوافضا
- کنترل کیفیت آنلاین
- رادیوگرافی توموگرافی (Industrial CT Scan)
پیشرفتهترین نوع RT که از دادههای دو بعدی، یک مدل سهبعدی کامل تهیه میکند.
کاربردها:
- تحلیل ابعادی بسیار دقیق
- بررسی قطعات پیچیده مانند توربینها
- عیبیابی در مواد کامپوزیتی
مزایا و محدودیتهای تست RT
مزایا
- امکان مشاهده عیوب داخلی بدون تخریب قطعه
- ثبت تصویر دائمی برای آرشیو و مستندسازی
- قدرت تشخیص بالا برای تخلخل، ناپیوستگی و نقصهای حجمی
- مناسب برای قطعات پیچیده و ضخیم
محدودیتها
- ایمنی پرتو از مهمترین چالشهای RT است
- محدودیت در تشخیص عیوب صفحهای موازی با پرتو
- هزینه نسبتاً بالا
- نیازمند فضای حفاظتشده و اپراتور دارای صلاحیت
کاربردهای صنعتی تست RT
- جوشکاری خطوط لوله و مخازن تحت فشار
- قطعات ریختهگری، خصوصاً آلیاژهای حساس
- صنایع هوایی و فضایی
- صنایع دفاعی
- خودروسازی و تولید قطعات حساس موتور
- کنترل کیفیت قطعات کامپوزیتی
استانداردهای بینالمللی مرتبط
تست RT تحت مجموعهای از استانداردهای معتبر بینالمللی انجام میشود، از جمله:
- ASME Section V Article 2
- ISO 17636-1/2
- ASTM E1032،ASTM E1742
- EN 1435
این استانداردها دستورالعملهایی مانند انتخاب انرژی پرتو، فاصله کانونی، حساسیت، چیدمان هندسی، و پذیرش یا رد قطعه را مشخص میکنند.
نتیجهگیری
تست RT یکی از دقیقترین و قدرتمندترین روشهای آزمون غیرمخرب است که با وجود پیشرفت فناوری، همچنان موقعیت خود را در صنایع حیاتی حفظ کرده است. ترکیب نسخههای مدرن این روش — مانند رادیوگرافی دیجیتال و اسکن صنعتی CT — با تکنیکهای کلاسیک، آن را به ابزاری همهجانبه برای اطمینان از کیفیت، افزایش ایمنی و کاهش هزینههای خرابی تبدیل کرده است.
بدون دیدگاه